Rajcza
Rajcza - jest to polska wieś, położona w województwie śląskim, w powiecie żywieckim, w gminie Rajcza. Geograficznie położona w Beskidzie Żywieckim, w górnym biegu Soły na trasie linii kolejowej Żywiec-Zwardoń. W bezpośrednim sąsiedztwie Rajczy znajduje się Park Krajobrazowy.
Wieś Rajcza została założona w XVII wieku na gruntach należących do królowej Konstancji, żony Zygmunta III Wazy. Należała do folwarku w Węgierskiej Górce. W 1843 roku na terenach dworskich powstały zakłady żelazne, w 1844 roku założono szkołę w Rajczy, której patronem został książę Albrecht Fryderyk Habsburg. W latach 1854-1894 właścicielem Rajczy był Teodor Primavesi, który przebudował tutejszy pałac i stworzył wokół niego park ze stawem i unikatowym drzewostanem. W 1884 roku przez Rajczę przeprowadzono linię kolejową łączącą Wiedeń z Krakowem. W 1894 roku wieś przeszła na własność Lubmirskich, którzy rozbudowali pałac. Na początku XX wieku w Rajczy wytwarzano papier, zajmował się tym Jakubowicz, funkcjonował Zakład Tektury i Papieru Czerpanego. W 1914 roku Rajczę zakupiła rodzina Habsburgów żywieckich. Arcyksiążę Karol Stefan Habsburg w 1916 roku przeznaczył pałac wraz z parkiem dla chorych kombatantów I Wojny Światowej.
W okresie międzywojennym Rajcza była atrakcyjną miejscowością letniskową i bazą do uprawiania narciarstwa zimą. Handlem i usługami w dużej mierze zajmowali się Żydzi. Istniała tutaj również fabryka papieru. Od końca XIX wieku do lat 30 jej właścicielami byli Nathan Robinsohn, jego syn Samuel oraz córka Fanni Naubauer. W 1921 roku we wsi żyło 132 Żydów. Zmarłych chowano na cmentarzu żydowskim w pobliskiej Milówce. W okresie międzywojennym w miejscowości stacjonował komisariat Straży Granicznej i placówka II lini SG "Rajcza". Podczas II Wojny Światowej Rajczę zajęły wojska niemieckie. 8 października 1939 roku Rajczę wraz z całą Żywiecczyzną wcielono do II Rzeszy. Niemcy jeszcze jesienią 1939 roku przeprowadzili rejestrację wszystkich tutejszych Żydów. Przesiedlono ich na teren dawnego pałacu, gdzie utworzono obóz pracy przymusowej. Pracowali oni przy rozbiórce domów w Ryceryce Dolnej. W styczniu 1940 roku okupanci nakazali Żydom noszenie białych opasek z niebieską gwiazdą Dawida. Następnie przesiedlono ich do getta w Suchej Beskidzkiej, skąd byli dalej transportowani do gett w Krakowei, Bochni i CHrzanowie. Na przełomie 1942 i 1943 roku trafili oni do obozów zagłady. W październiku 1940 roku w ramach akcji Saybusch wysiedlono 115 rodzin polskich, a w ich miejsce osiedlono 26 rodzin niemieckich. Druga taka akcja miała miejsce 29 października 1940 roku. W maju 1945 roku wieś została zajęta przez wojska sowieckie.
Atrakcje w Rajczy:
*Trasy rowerowe - gmina Rajcza posiada 86 km tras rowerowych,
*Wyciągi narciarskie:
-Wyciąg narciarski Łysica,
-Wyciąg narciarski Złatna Huta,
-Wyciąg Hala Rysianka,
-Wyciąg narciarski Polanica,
*Amfiteatr na Sołą w Milówce - amfiteatr usytuowany jest na dużym ogrodzonym terenie, pomieści około 12 tysięcy osób. Posiada ponad 20-metrową scenę, cztery garderoby, zaplecze techniczne, magazynowe i sanitarne. Otwarcie obiektu nastąpiło w czerwcu 2014 roku,
*Parafia Rzymskokatolicka pw. Wniebowzięcia NMP w Milówce - parafia została erygowana w 1625 roku. Świątynia wyposażona jest w stylu barokowym,
*Gminny Ośrodek Kultury w Milówce - przy Gminie Domu Kultury działają Zespoły Regionalne, Orkiestra Dęta, Koła Gospodyń, Kółko Plastyczne oraz harcerze. Dodatkowo w budynku znajduje się Punkt Informacji Turystycznej, Gminne Centrum Informacji oraz Gminna Biblioteka Publiczna,
*Muzeum Stara Chałupa - to zabytkowy dom zlokalizowany w Milówce będący przykładem żydowskiego budownictwa. Legenda mówi, że w Starej Chałupie zatrzymał się kiedyś Król Jan Kazimierz uciekając przed Szwedami oraz Jan III Sobieski podróżujący do Wiednia. Chałupa powstała w 1739 roku a jej budowniczym był Piotr Gorel. Dzięki remontowi przeprowadzonemu tu w latach 80, obiekt już w 1988 roku został udostępniony do zwiedzania. Kolejny remont przeprowadzono w 2010 roku. Wystrój chałupy idealnie odwzorowuje dawny styl życia jej mieszkańców.
